Erfenis en testament

Welk recht bepaalt wie erft

Spanje past de Europese erfrechtverordening (Verordening (EU) nr. 650/2012) toe op de nalatenschap van personen die op of na 17 augustus 2015 zijn overleden (art. 83). Zij bepaalt welk recht de hele nalatenschap beheerst: wie erft en voor welk deel, of bepaalde familieleden een gegarandeerd deel hebben en wie voor de schulden instaat (art. 21 tot 23). Dat geldt ook als de verordening verwijst naar het recht van een land buiten de EU (art. 20). Het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken namen geen deel aan de vaststelling, maar voor een woning op Mallorca maakt dat niets uit: Spanje is eraan gebonden, dus Spaanse notarissen, registrateurs en rechters passen haar toe op elke nalatenschap die zij behandelen, ongeacht de nationaliteit van de eigenaar.

De hoofdregel is het recht van het land waar iemand bij overlijden zijn gewone verblijfplaats had (art. 21). Dat is een feitelijke vraag: hoe lang en hoe regelmatig de persoon er woonde, en waarom. In uitzonderlijke gevallen gaat een kennelijk nauwere band met een ander land voor. In plaats van de hoofdregel mag iedereen kiezen voor het recht van een land waarvan hij de nationaliteit heeft, op het moment van de keuze of bij overlijden; wie twee nationaliteiten heeft, mag kiezen welke (art. 22). De keuze moet in een testament of vergelijkbaar document staan, uitdrukkelijk of duidelijk blijkend uit de bewoordingen. Een testament van vóór 17 augustus 2015 onder een recht dat de persoon had kunnen kiezen, geldt als keuze voor dat recht (art. 83).

Verplichte erfdelen op Mallorca en in de rest van Spanje

Het Spaanse recht beperkt hoe vrij u over uw nalatenschap beschikt. Een deel ervan, de legítima (verplicht erfdeel), is voorbehouden aan kinderen en andere afstammelingen, aan ouders als er geen afstammelingen zijn, en aan de langstlevende echtgenoot. Spanje kent meerdere stelsels van burgerlijk recht. Mallorca heeft eigen regels in Boek I van de Balearische Compilatie van burgerlijk recht (Decreto Legislativo 79/1990), terwijl het grootste deel van Spanje het Burgerlijk Wetboek volgt. Valt uw nalatenschap onder Spaans recht omdat u op Mallorca woonde, dan gelden de Balearische regels.

Over de rest, het vrije deel, beschikt u naar eigen keuze. Op Mallorca heeft een echtgenoot geen verplicht erfdeel als het paar wettelijk gescheiden van tafel en bed was of een van beiden daartoe een procedure had gestart, tenzij ze zich later hebben verzoend (art. 45). Het verplichte erfdeel moet normaal uit goederen van de nalatenschap worden voldaan, maar een testament kan betaling in geld toestaan (art. 48). Een verplichte erfgenaam weglaten uit een testament maakt dat doorgaans niet ongeldig; die erfgenaam kan zijn deel opeisen. Een onbedoeld weggelaten kind kan in sommige gevallen het testament laten vernietigen (art. 46).

Causante

De overledene wiens nalatenschap wordt overgedragen.

Heredero

Een erfgenaam: iemand die de hele nalatenschap of een deel ervan erft, inclusief de schulden.

Legatario

Een legataris: iemand aan wie in een testament een bepaald goed of bedrag is nagelaten.

Legítima

Het verplichte erfdeel dat de wet aan bepaalde familieleden voorbehoudt.

Usufructo

Vruchtgebruik: het recht om een goed levenslang te gebruiken en de opbrengst te ontvangen, terwijl iemand anders de blote eigendom (nuda propiedad) heeft.

Een Spaans testament opmaken

Een Spaans testament is niet verplicht, en een geldig buitenlands testament kan in Spanje worden gebruikt. Toch laten eigenaars er vaak een opmaken, omdat een Spaans notarieel testament al de vorm heeft waarmee Spaanse notarissen, banken en het eigendomsregister werken. Een buitenlands testament vraagt meestal om apostilles en beëdigde vertalingen van het testament en bijbehorende documenten, zoals een verklaring van erfrecht of een grant of probate. De notaris of registrateur kan ook bewijs vragen van wat het buitenlandse recht bepaalt, wat de erfgenamen tijd en geld kost.

De gebruikelijke vorm is het open notariële testament (testamento abierto). U vertelt de notaris uw wensen, de notaris stelt het testament op en u ondertekent het bij hem. Op Mallorca zijn geen getuigen nodig, behalve in bijzondere gevallen, bijvoorbeeld als de notaris u niet kent of u niet kunt tekenen (Balearische Compilatie, art. 52). De notaris bewaart het origineel en meldt het bij het Algemeen Register van Laatste Wilsbeschikkingen (Registro General de Actos de Última Voluntad) van het ministerie van Justitie. Een eigenhandig testament (testamento ológrafo) is ook geldig en een buitenlander mag het in zijn eigen taal schrijven, maar het moet binnen vijf jaar na het overlijden bij een notaris worden neergelegd (Burgerlijk Wetboek, art. 688 en 689).

• Een uitdrukkelijke keuze voor het recht van uw nationaliteit, als u dat wilt (Verordening 650/2012, art. 22). Benoem voor het Verenigd Koninkrijk of de Verenigde Staten het specifieke rechtsstelsel, zoals het recht van Engeland en Wales.
• Welke bezittingen het testament omvat, bijvoorbeeld alleen vastgoed in Spanje, en hoe het aansluit op een testament thuis.
• Of eerdere testamenten blijven gelden of worden herroepen. Naar Spaans recht herroept een later testament een eerder, tenzij het vermeldt dat het eerdere van kracht blijft (Burgerlijk Wetboek, art. 739).
• Erfgenamen en legatarissen met volledige naam en identiteitsgegevens, en wie hun plaats inneemt als zij eerder overlijden.
• Een executeur (albacea) als u wilt dat een aangewezen persoon de nalatenschap beheert.

Erfbelasting: wie betaalt en welke regels gelden

De Spaanse erfbelasting (Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones) wordt door elke erfgenaam betaald over de nettowaarde die hij ontvangt, niet door de nalatenschap (Ley 29/1987, art. 9). Erfgenamen die in Spanje wonen, betalen over alles wat ze erven, waar het zich ook bevindt. Erfgenamen in het buitenland betalen alleen over bezittingen in Spanje, zoals de woning op Mallorca en Spaanse bankrekeningen (art. 6 en 7). De belasting ontstaat op de datum van overlijden, dus de regels van die dag gelden (art. 24).

Welk kantoor de aangifte behandelt, hangt af van de woonplaats. Woonde de overledene op de Balearen en woont de erfgenaam in Spanje, dan is dat de Balearische belastingdienst, ATIB (Agència Tributària de les Illes Balears). Woonde de overledene of de erfgenaam buiten Spanje, dan is dat de Oficina Nacional de Gestión Tributaria, onderdeel van de Agencia Tributaria (AEAT) in Madrid.

De regel staat nu in de tweede aanvullende bepaling van Ley 29/1987. Woonde de overledene in een Spaanse regio, dan passen erfgenamen in het buitenland de regels van die regio toe. Woonde de overledene buiten Spanje, dan gelden de regels van de regio waar de hoogste waarde van de Spaanse nalatenschap ligt. Woonde de overledene dus in het buitenland en lag van zijn Spaanse bezittingen in waarde meer op de Balearen dan in welke andere regio ook, dan gelden de Balearische regels. Wie in Spanje woont, geldt als inwoner van de regio waar hij de afgelopen vijf jaar de meeste dagen doorbracht. De AEAT bevestigt dat erfgenamen in de EU, de EER en andere landen allemaal voor regionale regels kunnen kiezen.

Vastgoed wordt gewaardeerd op de kadastrale referentiewaarde (valor de referencia) op de datum van overlijden, of op de aangegeven waarde als die hoger is. Is er geen referentiewaarde, dan geldt de hoogste van de aangegeven waarde en de marktwaarde (art. 9.3, gewijzigd bij Ley 11/2021). De inboedel wordt geacht 3% van de nalatenschap waard te zijn, tenzij de erfgenamen anders aantonen (art. 15). Aftrekbare schulden verlagen de belastbare waarde.

Balearische voordelen voor echtgenoten, kinderen en andere erfgenamen

De Balearische regels delen erfgenamen in groepen in op basis van hun band met de overledene. Elke groep heeft een vrijstelling die van de belastbare waarde wordt afgetrokken, en de meeste hebben ook een korting op de belasting zelf (Decreto Legislativo 1/2014, art. 21, 36 en 36 bis). De tabel toont de regels bij overlijden vanaf 25 juli 2025.

De korting van 100% voor de groepen I en II ging in op 18 juli 2023 (Decreto-ley 4/2023) en werd bevestigd door Ley 11/2023 van 23 november 2023. Tot en met 24 juli 2025 beperkte de tekst de kortingen tot erfgenamen die als Spaans ingezetene werden belast. Ley 6/2025, de Balearische begrotingswet die op 24 juli 2025 verscheen, schrapte die beperking en verhoogde de kortingen voor groep III van 50% en 25% naar 60% en 35%, bij overlijden vanaf 25 juli 2025. De wijziging kreeg geen terugwerkende kracht.

Was de woning het hoofdverblijf van de overledene, dan geldt ook een vermindering van 100% op de waarde ervan voor de echtgenoot, bloedverwanten in opgaande en neergaande lijn, en voor broers, zussen en andere verwanten in de zijlijn ouder dan 65 die de laatste twee jaar bij de overledene woonden, mits de erfgenaam de woning vijf jaar houdt (art. 23). Hoofdverblijf heeft de betekenis uit de Spaanse inkomstenbelasting, dus een vakantiewoning komt niet in aanmerking. De wet begrenst de vermindering op € 270.151,20 per erfgenaam, maar laat de Balearische minister van Financiën dat bedrag per besluit verhogen waar de huizenprijzen hoog zijn (aanvullende bepaling 5). Voor een woning op Mallorca bedraagt het € 331.859,70 bij overlijden vanaf 14 juni 2026, het minimum uit Ley 4/2026, toegepast door Orden 13/2026. Een besluit van 16 maart 2026 had € 307.089 vastgesteld met ingang van 1 maart 2026. Bij eerder overlijden is de grens € 270.151,20.

Voor de groepen III en IV wordt de belasting eerst berekend op een schaal van 7,65% tot 34%, waarbij het hoogste tarief geldt voor belastbare bedragen boven € 800.000 (art. 33.1), daarna vermenigvuldigd zoals hierboven, en pas dan verlaagd met een eventuele korting. De groepen I en II hebben sinds 1 januari 2016 een eigen schaal: 1% tot € 700.000, dan 8% tot € 1.000.000, 11% tot € 2.000.000, 15% tot € 3.000.000 en 20% daarboven (art. 33.2). Zonder de korting betalen echtgenoten, kinderen en ouders volgens deze schaal. Dat gold voor erfgenamen in het buitenland bij overlijden tussen 18 juli 2023 en 24 juli 2025, omdat de korting toen alleen voor Spaanse ingezetenen gold. Erfgenamen van iemand die in die periode overleed, kunnen een belastingadviseur naar hun positie vragen.

Termijnen en wat er gebeurt als u ze mist

Wordt de aangifte te laat gedaan, maar vóór de belastingdienst contact opneemt, dan geldt een toeslag: 1% plus nog eens 1% voor elke volle maand vertraging. Na 12 maanden wordt dat 15%, plus vertragingsrente (Ley General Tributaria, art. 27). Is de belastingdienst u voor, dan kunnen de boetes hoger zijn. Brengt de korting de belasting tot nul terug, dan valt er geen toeslag te berekenen, maar een late aangifte kan nog een vaste boete van € 200 opleveren, gehalveerd tot € 100 bij indiening vóór contact door de belastingdienst (Ley General Tributaria, art. 198). Een niet-ingediende aangifte kan ook de inschrijving in het eigendomsregister en de vrijgave van banktegoeden ophouden.

Gemeentelijke plusvalía op een geërfde woning

De plusvalía municipal, officieel de belasting op de waardestijging van stedelijke grond (IIVTNU), is een gemeentelijke belasting op de waardestijging van de grond onder een gebouw. Bij een erfenis betaalt de erfgenaam (Real Decreto Legislativo 2/2004, art. 106). Ze geldt niet voor grond die voor de IBI (jaarlijkse gemeentelijke onroerendgoedbelasting) als buitengebied is ingedeeld, wat voor veel fincas van belang is (art. 104.2). Zie Een finca kopen.

Sinds november 2021 (Real Decreto-ley 26/2021) kan de erfgenaam kiezen tussen de standaardmethode, op basis van de kadastrale grondwaarde en een coëfficiënt voor de jaren sinds de overledene het goed verwierf (tot 20), en de werkelijke winst zoals die blijkt uit de verwervings- en erfeniswaarde. Is er geen winst, dan is geen belasting verschuldigd (art. 104.5 en 107.5). Elk gemeentehuis stelt zijn eigen tarief vast, tot 30%, en kan tot 95% korting geven voor erfenissen door afstammelingen, echtgenoten en bloedverwanten in opgaande lijn (art. 108). De maximale coëfficiënten worden landelijk vastgesteld. Real Decreto-ley 29/2026 van 6 oktober 2026 stelt nieuwe vast bij overlijden vanaf 1 december 2026, mits het Congres het bekrachtigt; het Congres verwierp begin oktober 2026 een eerder decreet met dezelfde coëfficiënten (Real Decreto-ley 26/2026). Beide reeksen maxima staan in Verkopen als niet-ingezetene.

Wat erfgenamen moeten doen, stap voor stap

1. 1

   Laat het overlijden registreren en vraag akten

   Een overlijden in Spanje wordt geregistreerd bij de burgerlijke stand, meestal door de begrafenisondernemer. Vraag meerdere exemplaren, ook de meertalige versie (certificado plurilingüe de defunción). Een overlijden in het buitenland wordt bewezen met de akte van dat land, normaal met apostille en beëdigde vertaling, of met het Europese meertalige formulier waar dat geldt.

2. 2

   Ga na of er een testament is

   Vraag na 15 werkdagen het bewijs van laatste wilsbeschikkingen aan bij het ministerie van Justitie. Daaruit blijkt of en waar Spaanse notariële testamenten zijn gemaakt. Een afzonderlijk bewijs vermeldt levensverzekeringen die het overlijden dekken. Controleer ook of er thuis een testament is.

3. 3

   Stel vast wie de erfgenamen zijn

   Bij een Spaans testament werkt de notaris met een geauthenticeerd afschrift. Een buitenlands testament en een eventuele verklaring van erfrecht of grant of probate hebben apostilles, beëdigde vertalingen en mogelijk bewijs van buitenlands recht nodig. Een Europese erfrechtverklaring uit een ander EU-land hoeft niet te worden gelegaliseerd (Verordening 650/2012, art. 74), al vraagt de AEAT een vertaling in het Spaans. Zonder testament en onder Spaans recht geeft een notaris een verklaring van erfgenamen af (declaración de herederos).

4. 4

   Vraag voor elke erfgenaam een NIE aan

   Elke erfgenaam heeft een Spaans fiscaal identificatienummer nodig om aangifte te doen en de akte te tekenen. Zie Zo krijgt u een NIE-nummer.

5. 5

   Waardeer de nalatenschap

   Maak een lijst van bezittingen en schulden op de datum van overlijden: de woning op de referentiewaarde, banksaldi, voertuigen en schulden zoals een hypotheek of onbetaalde belastingen. De belastingschulden van de overledene gaan over op de erfgenamen, boetes niet (Ley General Tributaria, art. 39).

6. 6

   Doe aangifte en betaal de erfbelasting

   Dien binnen zes maanden voor elke erfgenaam een modelo 650 in. Erfgenamen buiten de EU en de EER moeten in de regel een in Spanje wonende vertegenwoordiger aanwijzen. De AEAT kan toestaan dat de belasting van de Spaanse rekeningen van de overledene wordt betaald, als dat vóór de aangifte wordt gevraagd; bij online aangifte kan dat niet.

7. 7

   Teken de akte van nalatenschap

   De erfgenamen aanvaarden de erfenis en verdelen de goederen in een akte van aanvaarding en toewijzing (escritura de aceptación y adjudicación de herencia) bij een notaris. Dat kan via een volmacht. Zie Een advocaat kiezen.

8. 8

   Betaal de plusvalía en schrijf in

   Dien de plusvalía in bij het gemeentehuis en schrijf daarna de akte in bij het eigendomsregister, dat controleert of de belastingen zijn afgehandeld (Ley Hipotecaria, art. 254). Werk het kadaster, de IBI, de nutsvoorzieningen en de VvE bij. Erfgenamen betalen daarna de jaarlijkse belastingen van een eigenaar: zie Belastingen voor eigenaren.

Vragen van kopers