Spadki i testamenty

Które prawo decyduje o dziedziczeniu

Hiszpania stosuje unijne rozporządzenie spadkowe (rozporządzenie (UE) nr 650/2012) do spadków po osobach zmarłych 17 sierpnia 2015 lub później (art. 83). Rozstrzyga ono, prawo którego państwa jest właściwe dla całego spadku: kto dziedziczy i w jakich częściach, czy niektórym krewnym przysługuje zagwarantowany udział i kto odpowiada za długi (art. 21–23). Stosuje się je nawet wtedy, gdy wskazuje prawo państwa spoza UE (art. 20). Wielka Brytania, Irlandia i Dania nie uczestniczyły w jego przyjęciu, a Polska jest nim związana. Dla nieruchomości na Majorce nie ma to jednak znaczenia: wiąże ono Hiszpanię, więc hiszpańscy notariusze, rejestratorzy i sądy stosują je do każdego spadku, bez względu na obywatelstwo właściciela.

Zasadą domyślną jest prawo państwa, w którym zmarły miał w chwili śmierci miejsce zwykłego pobytu (art. 21). Jest to kwestia faktów: jak długo i jak regularnie tam mieszkał oraz dlaczego. W wyjątkowych przypadkach pierwszeństwo ma wyraźnie ściślejszy związek z innym państwem. Zamiast tego każdy może wybrać prawo państwa, którego obywatelstwo ma w chwili wyboru lub w chwili śmierci, a osoba z dwoma obywatelstwami może wybrać dowolne z nich (art. 22). Wyboru dokonuje się w testamencie lub podobnym dokumencie, wprost albo w sposób wyraźnie wynikający z jego treści. Testament sporządzony przed 17 sierpnia 2015 według prawa, które testator mógł wybrać, liczy się jako wybór tego prawa (art. 83).

Legítima na Majorce i w reszcie Hiszpanii

Hiszpańskie prawo ogranicza swobodę rozporządzania spadkiem. Część spadku, legítima (zachowek), jest zastrzeżona dla dzieci i dalszych zstępnych, dla rodziców, gdy nie ma zstępnych, oraz dla pozostałego przy życiu małżonka. Hiszpania ma kilka systemów prawa cywilnego. Majorka ma własne zasady w księdze I balearskiej kompilacji prawa cywilnego (Decreto Legislativo 79/1990), a większość Hiszpanii stosuje kodeks cywilny. Jeśli spadek podlega prawu hiszpańskiemu, bo zmarły mieszkał na Majorce, liczą się zasady balearskie.

Pozostałą, wolną część spadku można przekazać komukolwiek. Na Majorce małżonkowi nie przysługuje zachowek, jeśli para była w separacji prawnej lub któreś z nich wszczęło postępowanie o separację, chyba że później się pogodzili (art. 45). Zachowek zasadniczo pokrywa się składnikami spadku, ale testament może dopuścić zapłatę w gotówce (art. 48). Pominięcie uprawnionego w testamencie zwykle go nie unieważnia, a pominięty może dochodzić swojego udziału. Niezamierzone pominięcie dziecka może w niektórych przypadkach prowadzić do unieważnienia testamentu (art. 46).

Causante

Osoba zmarła, po której następuje spadek.

Heredero

Spadkobierca: osoba dziedzicząca całość lub część spadku, razem z długami.

Legatario

Zapisobierca: osoba, której testament przekazuje określony składnik majątku lub kwotę.

Legítima

Zachowek: część spadku zastrzeżona przez prawo dla niektórych krewnych.

Usufructo

Użytkowanie: prawo do dożywotniego korzystania z rzeczy i pobierania z niej dochodu, gdy kto inny ma gołą własność (nuda propiedad).

Hiszpański testament

Hiszpański testament nie jest obowiązkowy, a ważny testament zagraniczny można wykorzystać w Hiszpanii. Właściciele i tak często go sporządzają, bo hiszpański testament notarialny ma formę, z którą pracują hiszpańscy notariusze, banki i rejestr nieruchomości. Testament zagraniczny zwykle wymaga apostille i tłumaczeń przysięgłych testamentu i dokumentów towarzyszących, takich jak grant of probate, a notariusz lub rejestrator może zażądać dowodu treści prawa obcego, co oznacza dla spadkobierców dodatkowy czas i koszty.

Zwykłą formą jest otwarty testament notarialny (testamento abierto). Testator przedstawia notariuszowi swoją wolę, notariusz redaguje testament, a testator podpisuje go przed nim. Na Majorce świadkowie nie są potrzebni poza szczególnymi przypadkami, np. gdy notariusz nie zna testatora lub ten nie może się podpisać (kompilacja balearska, art. 52). Notariusz przechowuje oryginał i zgłasza go do generalnego rejestru rozporządzeń ostatniej woli (Registro General de Actos de Última Voluntad), prowadzonego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Ważny jest także testament własnoręczny (testamento ológrafo), który cudzoziemiec może spisać w swoim języku, ale po śmierci trzeba go złożyć u notariusza w ciągu pięciu lat (kodeks cywilny, art. 688 i 689).

• Wyraźny wybór prawa państwa obywatelstwa, jeśli takie jest życzenie testatora (rozporządzenie 650/2012, art. 22). Przy Wielkiej Brytanii lub USA trzeba wskazać konkretny system prawny, np. prawo Anglii i Walii.
• Jaki majątek obejmuje testament, np. tylko nieruchomości w Hiszpanii, i jak łączy się z testamentem w kraju.
• Czy wcześniejsze testamenty pozostają w mocy, czy są odwołane. W prawie hiszpańskim późniejszy testament odwołuje wcześniejszy, chyba że stanowi, iż pozostaje on w mocy (kodeks cywilny, art. 739).
• Spadkobiercy i zapisobiercy z pełnymi nazwiskami i danymi identyfikacyjnymi oraz kto ma zająć ich miejsce, jeśli umrą wcześniej.
• Wykonawca testamentu (albacea), jeśli spadkiem ma zarządzać wskazana osoba.

Podatek od spadków: kto płaci i jakie zasady obowiązują

Hiszpański podatek od spadków (Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones) płaci każdy spadkobierca od otrzymanej wartości netto, a nie spadek jako całość (Ley 29/1987, art. 9). Spadkobiercy będący rezydentami Hiszpanii płacą od wszystkiego, co dziedziczą, gdziekolwiek to się znajduje. Spadkobiercy mieszkający za granicą płacą tylko od majątku w Hiszpanii, takiego jak nieruchomość na Majorce i hiszpańskie rachunki bankowe (art. 6 i 7). Obowiązek podatkowy powstaje w dniu śmierci, więc stosuje się przepisy obowiązujące tego dnia (art. 24).

O właściwym urzędzie decyduje miejsce zamieszkania. Jeśli zmarły mieszkał na Balearach, a spadkobierca mieszka w Hiszpanii, jest to balearska agencja podatkowa ATIB (Agència Tributària de les Illes Balears). Jeśli zmarły lub spadkobierca mieszkał poza Hiszpanią, jest to Oficina Nacional de Gestión Tributaria, część Agencia Tributaria (AEAT) w Madrycie.

Zasada znajduje się dziś w drugim przepisie dodatkowym Ley 29/1987. Jeśli zmarły mieszkał w hiszpańskim regionie, spadkobiercy mieszkający za granicą stosują zasady tego regionu. Jeśli zmarły mieszkał poza Hiszpanią, stosują zasady regionu, w którym znajduje się największa wartość hiszpańskiego majątku. Jeśli więc zmarły mieszkał za granicą, a większa część jego hiszpańskiego majątku pod względem wartości leży na Balearach niż w jakimkolwiek innym regionie, obowiązują zasady balearskie. Osobę mieszkającą w Hiszpanii uznaje się za rezydenta regionu, w którym spędziła najwięcej dni w ciągu poprzednich pięciu lat. AEAT potwierdza, że spadkobiercy z UE, EOG i innych państw mogą wybrać zasady regionalne.

Nieruchomość wycenia się według katastralnej wartości referencyjnej (valor de referencia) z dnia śmierci albo według wartości zadeklarowanej, jeśli jest wyższa. Gdy wartości referencyjnej nie ma, przyjmuje się wyższą z wartości zadeklarowanej i rynkowej (art. 9.3, w brzmieniu Ley 11/2021). Wartość wyposażenia domu przyjmuje się domyślnie na 3% wartości spadku, chyba że spadkobiercy wykażą co innego (art. 15). Długi podlegające odliczeniu obniżają podstawę.

Balearskie ulgi dla małżonków, dzieci i innych spadkobierców

Zasady balearskie dzielą spadkobierców na grupy według pokrewieństwa ze zmarłym. Każda grupa ma kwotę wolną odliczaną od podstawy, a większość ma także ulgę obniżającą sam podatek (Decreto Legislativo 1/2014, art. 21, 36 i 36 bis). Tabela pokazuje zasady dla zgonów od 25 lipca 2025.

Ulga 100% dla grup I i II zaczęła obowiązywać 18 lipca 2023 (Decreto-ley 4/2023) i została potwierdzona ustawą Ley 11/2023 z 23 listopada 2023. Do 24 lipca 2025 przepisy ograniczały ulgi do spadkobierców opodatkowanych jako hiszpańscy rezydenci. Ley 6/2025, balearska ustawa budżetowa opublikowana 24 lipca 2025, zniosła to ograniczenie i podniosła ulgi grupy III z 50% i 25% do 60% i 35%, dla zgonów od 25 lipca 2025. Zmiana nie działa wstecz.

Jeśli nieruchomość była głównym domem zmarłego, przysługuje też redukcja 100% jej wartości dla małżonka, wstępnych i zstępnych oraz dla rodzeństwa i innych krewnych bocznych powyżej 65 lat, którzy mieszkali ze zmarłym przez poprzednie dwa lata, pod warunkiem zachowania jej przez pięć lat (art. 23). Główny dom ma tu znaczenie z hiszpańskiego podatku dochodowego, więc dom wakacyjny się nie kwalifikuje. Ustawa ogranicza redukcję do 270 151,20 € na spadkobiercę, ale pozwala balearskiemu ministrowi finansów podnieść tę kwotę rozporządzeniem, gdzie ceny domów są wysokie (przepis dodatkowy 5). Dla domu na Majorce jest to 331 859,70 € przy zgonach od 14 czerwca 2026, minimum ustalone przez Ley 4/2026 i zastosowane w Orden 13/2026. Rozporządzenie z 16 marca 2026 ustaliło wcześniej 307 089 € od 1 marca 2026. Przy wcześniejszych zgonach limit wynosi 270 151,20 €.

Dla grup III i IV podatek oblicza się najpierw według skali od 7,65% do 34%, przy czym najwyższa stawka dotyczy podstawy powyżej 800 000 € (art. 33.1), potem mnoży się go jak wyżej, a dopiero na końcu odlicza ewentualną ulgę. Grupy I i II mają własną skalę, obowiązującą od 1 stycznia 2016: 1% do 700 000 €, następnie 8% do 1 000 000 €, 11% do 2 000 000 €, 15% do 3 000 000 € i 20% powyżej (art. 33.2). Bez ulgi tyle płacą małżonkowie, dzieci i rodzice. Tak było w przypadku spadkobierców mieszkających za granicą przy zgonach między 18 lipca 2023 a 24 lipca 2025, bo ulga przysługiwała wtedy tylko hiszpańskim rezydentom. Spadkobiercy, których dotyczy zgon z tego okresu, mogą zapytać o swoją sytuację doradcę podatkowego.

Terminy i skutki ich przekroczenia

Deklaracja złożona po terminie, ale zanim urząd skarbowy się odezwie, wiąże się z dopłatą: 1% plus kolejny 1% za każdy pełny miesiąc opóźnienia. Po 12 miesiącach jest to 15% plus odsetki za zwłokę (Ley General Tributaria, art. 27). Jeśli urząd zadziała pierwszy, kary mogą być wyższe. Gdy ulga obniża podatek do zera, nie ma od czego liczyć dopłaty, ale spóźniona deklaracja może skutkować stałą karą 200 €, obniżaną do 100 €, gdy zostanie złożona przed kontaktem urzędu (Ley General Tributaria, art. 198). Niezłożona deklaracja może też opóźnić wpis do rejestru nieruchomości i wypłatę środków z banku.

Plusvalía municipal od odziedziczonego domu

Plusvalía municipal, formalnie podatek od wzrostu wartości gruntów miejskich (IIVTNU), to podatek gminny od wzrostu wartości gruntu pod budynkiem. Przy spadku płaci go spadkobierca (Real Decreto Legislativo 2/2004, art. 106). Nie dotyczy gruntów sklasyfikowanych jako rolne dla celów IBI, co ma znaczenie dla wielu posiadłości typu finca (art. 104.2). Zob. Zakup posiadłości typu finca.

Od listopada 2021 (Real Decreto-ley 26/2021) spadkobierca może wybrać metodę standardową, opartą na wartości katastralnej gruntu i współczynniku za lata od nabycia przez zmarłego (do 20), albo faktyczny zysk wynikający z wartości nabycia i dziedziczenia. Bez zysku podatek nie jest należny (art. 104.5 i 107.5). Każda gmina ustala własną stawkę, do 30%, i może przyznać ulgę do 95% przy dziedziczeniu przez zstępnych, małżonków i wstępnych (art. 108). Maksymalne współczynniki ustala się centralnie. Królewski dekret z mocą ustawy 29/2026 z 6 października 2026 wprowadza nowe dla zgonów od 1 grudnia 2026, pod warunkiem zatwierdzenia przez Kongres; wcześniejszy dekret z tymi samymi współczynnikami (Real Decreto-ley 26/2026) Kongres odrzucił na początku października 2026. Oba zestawy maksymalnych współczynników podaje poradnik Sprzedaż przez nierezydenta.

Co muszą zrobić spadkobiercy, krok po kroku

1. 1

   Rejestracja zgonu i akty

   Zgon w Hiszpanii rejestruje się w rejestrze cywilnym, zwykle przez zakład pogrzebowy. Warto poprosić o kilka odpisów, w tym wersję wielojęzyczną (certificado plurilingüe de defunción). Zgon za granicą potwierdza akt tego państwa, zwykle z apostille i tłumaczeniem przysięgłym, albo wielojęzyczny formularz UE, gdzie ma on zastosowanie.

2. 2

   Sprawdzenie, czy jest testament

   Po 15 dniach roboczych można wystąpić do Ministerstwa Sprawiedliwości o zaświadczenie o rozporządzeniach ostatniej woli. Wynika z niego, czy i gdzie sporządzono hiszpańskie testamenty notarialne. Osobne zaświadczenie wymienia polisy na życie obejmujące zgon. Testamentu warto szukać także w kraju.

3. 3

   Ustalenie spadkobierców

   Przy hiszpańskim testamencie notariusz pracuje na uwierzytelnionym odpisie. Testament zagraniczny i ewentualny grant of probate wymagają apostille, tłumaczeń przysięgłych i niekiedy dowodu prawa obcego. Europejskie poświadczenie spadkowe z innego państwa UE nie wymaga legalizacji (rozporządzenie 650/2012, art. 74), choć AEAT żąda tłumaczenia na hiszpański. Bez testamentu, przy prawie hiszpańskim, notariusz wydaje poświadczenie dziedziczenia (declaración de herederos).

4. 4

   Numer NIE dla każdego spadkobiercy

   Każdy spadkobierca potrzebuje hiszpańskiego numeru podatkowego, by złożyć deklarację i podpisać akt. Zob. Jak uzyskać numer NIE.

5. 5

   Wycena spadku

   Trzeba spisać aktywa i długi na dzień śmierci: nieruchomość według wartości referencyjnej, salda bankowe, pojazdy i długi, takie jak kredyt hipoteczny lub zaległe podatki. Długi podatkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców, ale kary nie (Ley General Tributaria, art. 39).

6. 6

   Deklaracja i zapłata podatku

   Każdy spadkobierca składa modelo 650 w ciągu sześciu miesięcy. Spadkobiercy mieszkający poza UE i EOG zasadniczo muszą wskazać przedstawiciela z miejscem zamieszkania w Hiszpanii. AEAT może zezwolić na zapłatę z hiszpańskich rachunków zmarłego, jeśli wniosek wpłynie przed złożeniem deklaracji; opcja ta nie jest dostępna przy składaniu online.

7. 7

   Podpisanie aktu spadkowego

   Spadkobiercy przyjmują spadek i dzielą majątek w akcie przyjęcia i przydziału (escritura de aceptación y adjudicación de herencia) przed notariuszem. Mogą działać przez pełnomocnika. Zob. Wybór prawnika.

8. 8

   Plusvalía i wpis

   Trzeba złożyć deklarację plusvalía w urzędzie gminy, a następnie wpisać akt do rejestru nieruchomości, który sprawdza rozliczenie podatków (Ley Hipotecaria, art. 254). Należy też zaktualizować kataster, IBI, media i dane we wspólnocie właścicieli. Spadkobiercy płacą potem roczne podatki właściciela: zob. Podatki właścicieli.

Pytania kupujących